Με μια ματιά:
- Οι δύο συχνότερες κλινικές εικόνες είναι η Διαταραχή Άγχους Αποχωρισμού (ΔΑΑ) και η Γενικευμένη Αγχώδης Διαταραχή (ΓΑΔ).
- Η διάγνωση γίνεται μόνο από ειδικούς ψυχικής υγείας (παιδοψυχίατρος/παιδοψυχολόγος).
- Η ομοιοπαθητική μπορεί να λειτουργήσει συμπληρωματικά, με εξατομίκευση και χωρίς φαρμακολογικές παρενέργειες, μέσα σε διεπιστημονικό πλαίσιο.
- Υπάρχει αυξανόμενη βιβλιογραφία για τη συμβολή της (ενδεικτικές μελέτες παρακάτω).
Οδηγός αποκατάστασης και ο ρόλος της ομοιοπαθητικής
Όταν αρχίζει το σχολείο, αρκετά παιδιά «κολλάνε» στην πόρτα: αρνούνται να αποχωριστούν τον γονιό, ζητούν διαρκή επιβεβαίωση, φοβούνται την αποτυχία, πονούν στο κεφάλι ή την κοιλιά πριν φύγουν.
Αν αυτά διαρκούν για μεγάλο διάστημα και επηρεάζουν την καθημερινότητα, αξίζει να ζητήσετε αξιολόγηση από ειδικούς (παιδοψυχολόγο/σχολικό ψυχολόγο/παιδοψυχίατρο).
Στόχος δεν είναι μόνο να αμβλυνθούν τα συμπτώματα, αλλά να κατανοηθεί το γιατί συμβαίνουν και να υποστηριχθεί ολόκληρη η οικογένεια με ασφαλείς, συνεργατικές προσεγγίσεις.
Διαταραχή Άγχους Αποχωρισμού (ΔΑΑ) – Separation Anxiety Disorder (SAD)
Η ΔΑΑ ξεκινά ως φυσιολογική μεταβατική φάση στη βρεφονηπιακή ηλικία, όταν το παιδί κάνει το πρώτο μεγάλο βήμα από το σπίτι στο σχολείο. Με σταθερές ρουτίνες, μικρά βήματα προσαρμογής και συναισθηματική αναγνώριση, η μετάβαση συνήθως ομαλοποιείται. Όταν όμως υπάρχουν τραυματικά γεγονότα ή παρατεταμένη δυσκολία, το άγχος μπορεί να «μεγαλώσει» και να επηρεάσει σοβαρά τη λειτουργικότητα, οπότε μιλάμε για διαταραχή.
Τυπικές συμπεριφορές/συμπτώματα ΔΑΑ
- «Κρεμιέται» από τον γονιό, δυσκολεύεται να πει «αντίο»
- Άρνηση να πάει σχολείο
- Διαταραχές ύπνου (αφυπνίσεις, άγχος/όνειρα, υπνοβασία), νυκτουρία
- Κλάμα/εκρήξεις στο αποχωρισμό
- Φόβος να μείνει μόνο του σε δωμάτιο, συχνές κλήσεις στον φροντιστή
- Σωματικά: πόνος κοιλιάς/κεφαλής, δυσκοιλιότητα/διάρροια, βρουξισμός (συσχέτιση με άγχος/διαταραχές ύπνου) (Garmroudinezhad Rostami et al., 2020· Gomes et al., 2018).
Πιθανοί παράγοντες
Τραυματικός τοκετός/προωρότητα, ανασφαλής δεσμός, απώλεια/ασθένεια φροντιστή, απότομες αλλαγές (μετακόμιση/σχολείο), ψυχική νόσος ή ουσιοεξάρτηση φροντιστή, συγκρουσιακό διαζύγιο, υπερπροστατευτική ανατροφή, οικογενειακό ιστορικό άγχους, ατυχήματα/καταστροφές.
Γενικευμένη Αγχώδης Διαταραχή (ΓΑΔ) – Generalised Anxiety Disorder (GAD)
Η ΓΑΔ χαρακτηρίζεται από επίμονη, διάχυτη ανησυχία που δεν περιορίζεται σε ένα γεγονός: σχολείο, βαθμοί, αθλητικές επιδόσεις, «τι θα πουν οι άλλοι», φόβος λάθους/αποτυχίας, τελειομανία, δυσκολία συγκέντρωσης, ευερεθιστότητα και αποφυγή κοινωνικών δραστηριοτήτων.
Συμπτωματικά, μπορεί να εμφανιστούν πονοκέφαλοι, πόνος κοιλιάς, μυϊκή τάση, ιδρώτας παλαμών/πελμάτων, ταχυπαλμία, ζάλη, ονυχοφαγία, βρουξισμός, ακόμη και τραυλισμός που επιδεινώνεται με άγχος.
Παράγοντες: γενετική προδιάθεση/διαγενεακό τραύμα, τραυματικός τοκετός, ανατροφή με υπερπροστασία και υψηλές/άκαμπτες προσδοκίες (συσχετίσεις με τελειομανία: Handley et al., 2014), πίεση σχολείου, συγκρούσεις, bullying, ατυχήματα/παραμέληση, φυσικές καταστροφές/πανδημία, οικονομική ανασφάλεια, κοινωνική απομόνωση.
Πότε ζητάμε βοήθεια ειδικού
- Όταν τα συμπτώματα επιμένουν >2–4 εβδομάδες και επηρεάζουν ύπνο, σχολείο, φιλίες, οικογενειακή ζωή.
- Όταν εμφανίζονται σωματικά συμπτώματα που δεν εξηγούνται από παιδιατρική εξέταση.
- Όταν ο γονιός νιώθει ότι «δοκίμασε τα πάντα» και το παιδί υποφέρει.
Η διάγνωση ανήκει σε παιδοψυχίατρο/παιδοψυχολόγο. Η συνεργασία σχολείου–οικογένειας–ειδικών είναι κρίσιμη.
Η συμβολή της ομοιοπαθητικής (σε διεπιστημονικό πλαίσιο)
Η ομοιοπαθητική προσεγγίζει ολιστικά το παιδί (σώμα–συναίσθημα–συμπεριφορά), χωρίς παρενέργειες λόγω των πολύ υψηλών αραιώσεων, και μπορεί να λειτουργήσει συμπληρωματικά στις καθιερωμένες παρεμβάσεις. Η διεθνής βιβλιογραφία αναδεικνύει τη χρησιμότητά της σε ψυχοσυναισθηματικές δυσκολίες και την αυξανόμενη ένταξή της σε πλαίσια ολιστικής/διεπιστημονικής φροντίδας (Bhatia, 2010· Cassidy, 2008· Morrell, 2010· Seema, 2010).
Παράλληλα, η μετα-covid εποχή, η οικονομική/κοινωνική πίεση και η αύξηση ψυχικών διαταραχών σε νέους τονίζουν την ανάγκη παρεμβάσεων που βοηθούν χωρίς να βλάπτουν. Οι πρόσφατες κατευθύνσεις ζητούν προσοχή στη ρουτίνα χορήγηση ψυχοφαρμάκων σε παιδιά· η μείωση/διακοπή αγχολυτικών/αντικαταθλιπτικών είναι σύνθετη ιατρική διαδικασία και απαιτεί εξειδικευμένα κέντρα (NHS Deprescribing Clinic).
Τι δείχνει η έρευνα
- SAD – μελέτη περίπτωσης: αγόρι 7 ετών έγινε ασυμπτωματικό βάσει SCARED/SCARED-P μετά από εξατομικευμένη ομοιοπαθητική αγωγή (Moorthi, 2025).
- SAD – τυχαιοποιημένη μελέτη (n=100, 3–6 ετών): εξατομικευμένη ομοιοπαθητική vs placebo· πολύ καλά/εξαιρετικά αποτελέσματα στους περισσότερους της ομάδας ομοιοπαθητικής (Nimbhorkar & Bhardwaj, 2023).
- Άγχος – μικρή μελέτη (n=6): ουσιαστική μείωση συμπτωμάτων μετά από εξατομικευμένη λήψη (Varghese, 2017).
- ΓΑΔ – τυχαιοποιημένη wait–list (n=84): μετά 4 μήνες ομοιοπαθητικής, σημαντική μείωση κλινικής βαρύτητας· από 40% έως 70% δεν πληρούσαν πλέον κριτήρια DSM-IV σε βάθος χρόνου· μειώθηκε και το άγχος γονέων (Neha Sharma, 2018).
- Case report ενηλίκου (ΓΑΔ/αϋπνία): σταδιακή απόσυρση βενζοδιαζεπίνης χωρίς στερητικό συνδρομο, μηδενισμός σκορ (Soto-Sánchez & Garza-Treviño, 2024).
- Παιδιά/έφηβοι σχολείου (n=30): βελτίωση κοινωνικού άγχους, φοβιών, ΔΑΑ, υπερκινητικότητας, νυκτερινής ενούρησης (Sreekumar et al., 2020).
- Δημοτικό Βραζιλίας (πιλοτική): καλύτερος ύπνος, λιγότερος βρουξισμός/φόβοι, υψηλότερη αυτοεκτίμηση (Unbehaum et al., 2020).
- ΓΑΔ – RCT (n=62): ενθαρρυντικό αγχολυτικό σήμα vs placebo (Parewa et al., 2021).
- Φοβική αγχώδης – σειρά περιπτώσεων: σαφής μείωση φόβων και βελτίωση ποιότητας ζωής (Gilla et al., 2021).
- Ανασκόπηση (Covid-19): τεκμηριωμένη θέση για ρόλο της ομοιοπαθητικής ως εναλλακτική/συμπληρωματική προσέγγιση, χωρίς παρενέργειες (Gilla et al., 2021).
- Διπλά-τυφλή με STAI–Y (n=30): αξιοσημείωτη μείωση άγχους (Bagherian et al., 2014).
- Διαταραχή διαγωγής – case series: μείωση διασπαστικών συμπεριφορών/σωματικών συμπτωμάτων (Gilla et al., 2023).
- Εθνική μελέτη Γαλλίας (EPI3): λιγότερη χρήση ψυχοτρόπων και ελαφρώς καλύτερη κλινική εικόνα με ομοιοπαθητική πρωτοβάθμια φροντίδα (Grimaldi-Bensouda et al., 2016).
- Πειραματικό (ποντίκια): Pulsatilla nigricans με αγχολυτικό αποτέλεσμα συγκρίσιμο με διαζεπάμη, χωρίς φαρμακολογικές παρενέργειες (Lakshmipathy Prabhu et al., 2012).
Πώς γίνεται η ομοιοπαθητική συνεδρία (παιδί/έφηβος)
- Αξιολόγηση 360°: λεπτομερές ιστορικό (ιατρικές διαγνώσεις άλλων ειδικοτήτων, οικογενειακό ιστορικό, ύπνος, ενέργεια, διατροφικές προτιμήσεις/δυσανεξίες, σχολικές/κοινωνικές συμπεριφορές, φόβοι/όνειρα).
- Εξατομίκευση: δεν υπάρχουν «τυπικά σχήματα». Επιλέγεται η ουσία που «καθρεφτίζει» μοναδικά την εικόνα του παιδιού. Δύο παιδιά με παρόμοια διάγνωση μπορεί να χρειαστούν διαφορετικό ομοιοπαθητικό.
- Συνεργασία: η ομοιοπαθητική συντονίζεται με τον παιδοψυχίατρο/παιδοψυχολόγο και τα σχολικά πλαίσια, χωρίς να παρεμβαίνει σε ιατρικές οδηγίες.
Συχνές ερωτήσεις (FAQ)
Είναι «φυσιολογικό» το άγχος στην αρχή της χρονιάς;
Ναι, μέχρι ενός σημείου. Αν όμως επιμένει και «κλειδώνει» τη λειτουργικότητα, ζητάμε αξιολόγηση.
Είναι ασφαλής η ομοιοπαθητική για παιδιά;
Οι ομοιοπαθητικές ουσίες είναι υψηλών αραιώσεων και δεν δρουν φαρμακολογικά. Η διεθνής βιβλιογραφία αναφέρει απουσία τοξικότητας και πολύ καλή ανεκτικότητα.
Μπορεί να συνδυαστεί με ψυχοθεραπεία/σχολική υποστήριξη;
Ναι· στην πράξη, ο συνδυασμός οφελεί γρηγορότερα την ομαλοποίηση της καθημερινότητας.
Βιβλιογραφία
Bathia, M. (2010) Exploring the Role of Homeopathy in Reducing the Global Mental Health Burden, Homeopathy and Mental Health Care, Homeolinks Publishers.
Bagherian M., Mojembari A.K., Hakami M. (2014) The Effects of Homeopathic Medicines on Reducing the Symptoms of Anxiety and Depression: Randomized, Double Blind and Placebo Controlled. J Homeop Ayurv Med 3:167. doi:10.4172/2167-1206.1000167
Bera M.N., Kharmujai D.B. (2022) Generalized Anxiety Disorder in Adolescents Treated with Homoeopathy: A Randomized, Single-Blind, Placebo-Controlled Trial, International Journal of Homeopathy & Natural Medicines, 8(2):34-35.
Bhardwaj D.K. et al. (2023) Randomized Control Trial on Efficacy of Homoeopathic Medicines in Separation Anxiety Disorder in Pediatric Age Group, IAJESM, 19(1):56-61.
Bowlby, J. (1988). A Secure Base: Parent-Child Attachment and Healthy Human Development. New York: Basic Books.
Cappelaere, G. (2021) The Mental Health Burden Affecting Europe’s Children, UNICEF: https://www.unicef.org/eu/stories/mental-health-burden-affecting-europes-children
Cassidy, C.M. (2008) Some Terminology Needs for Writers… Integrating Medicines, J Altern Complement Med, 14(6):613–615.
Chappell, P. (2003) Emotional Healing with Homeopathy, Treating the Effect of Trauma, North Atlantic Books.
Desfontaines, V. (2010) Homeopathy & School Difficulties, CEDH.
Ferris, J. (2010) Is Homeopathy Useful in Psychotherapy? In: Homeopathy and Mental Health Care, Homeolinks.
Garmroudinezhad Rostami E., et al. (2020) High separation anxiety trajectory… risk for sleep bruxism at age 7. Sleep, 43(7):zsz317.
Gomes M.C., et al. (2018) Bruxism & psychosocial factors in preschoolers. Braz Oral Res., 32:e009.
Gilla D., Ahammed J., et al. (2021) Anxiety Disorders During COVID-19 – Homeopathic Perspective. Int J High Dilution Res, 20(2–3):75–85.
Gilla D., Akhilla A.L., Sreelakshmy S.R., Mohan N.D. (2021) Individualised homeopathic treatment of phobic anxiety disorder – A case series. Indian Journal Odyssey Research in Homoeopathy, 14(4):237–246.
Gilla D., Moorthi K.S., Sreelakshmy S.R. (2023) Homeopathy for Reducing Disruptive Behavioural Symptoms in Children with Conduct Disorder – A Case Series. IJHDR, 22(CF):39–50.
Grimaldi-Bensouda L. et al. (2016) Homeopathic medical practice for anxiety and depression in primary care: the EPI3 cohort study. BMC CAM, 16:125. DOI:10.1186/s12906-016-1104-2
Hashmi T., Sengupta S.S. (2024) Nurturing Well-Being: Impact of Homoeopathy on Children’s Behavior. https://www.researchgate.net/publication/383218841
Johannes C.K., van der Zee H. (2010) Homeopathy and Mental Health Care – Integrative Practice, Principles and Research, Homeolinks.
Jordan, L. (2012) Challenging Children, Success with Homeopathy, Narayana.
Handley et al. (2014) Perfectionism, pathological worry & GAD. BMC Psychiatry, 14:98. doi:10.1186/1471-244X-14-98
Harry van der Zee H. (2010) Healing Collective Trauma with Homeopathy, Homeolinks.
Lakshmipathy Prabhu R., et al. (2012) Anxiolytic effect of Pulsatilla nigricans in mice. Homeopathy, 101(3):171–174. doi:10.1016/j.homp.2012.05.003
Manisha Y. Patil (2024) Expressions of anxiety in school-going children. IJRPR, 5(8):1860–1865.
Mev V., Nama D., Agarwal P., Sharma V. (2021) Homeopathic Approach in the Management of Anxiety Disorders. Int J AYUSH, 10(1):9–17.
Moorthi K., Srivastava P. (2025) Role of Carcinosinum in managing SAD in children: A case report. IJRH, 19(1):34–43.
Morrell, P. (2010) Was Hahnemann the Real Pioneer of Psychiatry? In: Homeopathy and Mental Health Care, Homeolinks.
Mukta N. Bera, D.B. Kharmujai (2022) GAD in Adolescents… RCT. Int J Homeopathy & Natural Medicines, 8(2):34–45.
Neha Sharma (2018) Individualised homeopathy for children with GAD: randomised wait-list controlled trial, J Nurs Care, 7. DOI:10.4172/2167-1168-C1-064
Nimbhorkar A.M., Bhardwaj D.K. (2023) Efficacy of Homeopathic Medicines in SAD (Pediatric), IAJESM, Jan-Jun, ISSN-239308048.
Parewa et al. (2021) Individualized Homeopathy in GAD: Double-Blind RCT (Pilot), Complement Med Res. DOI:10.1159/000514524
Πλατανίδης, Δ. (2013) Ομοιοπαθητική και απεξάρτηση από χημικά φάρμακα, στο Βγαίνοντας από τα ψυχοφάρμακα, Εκδ. Νησίδες.
Saine, A. (2004) Teachings, Psychiatric Patients, Pure Classical Homeopathy, B. Jain.
Seema (2010) Treatment of Mental Diseases, A Clinical Diary, στο Homeopathy and Mental Health Care, Homeolinks.
Shalts, E. (2010) Homeopathic Treatment for PTSD· Prescribing Strategy for patients taking Psychotropics, στο Homeopathy and Mental Health Care, Homeolinks.
Silvestri, K. (2010) Integrating Psychotherapy and Homeopathy, στο Homeopathy and Mental Health Care, Homeolinks.
Soto-Sánchez J., Garza-Treviño G. (2024) Individualized Homeopathic Treatment for Persistent Insomnia and GAD: A Case Report. Cureus 16(8):e67203. DOI:10.7759/cureus.67203
Sreekumar et al. (2020) Homeopathy in Managing Anxiety Disorders in School-Going Children, GJSFR: C Biological Science, 20(3).
Townsend, I. (2010) From Unprejudiced Observer to Narrative Facilitator, στο Homeopathy and Mental Health Care, Homeolinks.
Ullman R., Reichenberg-Ullman J. (2010) Homeopathic Treatment of Children with Behavioural and Learning Problems, στο Homeopathy and Mental Health Care, Homeolinks.
Ullman R., Reichenberg-Ullman J. (2012) The Homeopathic Treatment of Depression and Anxiety and other Mental and Emotional Problems, Narayana.
Unbehaum E.T. et al. (2020) The impact of homeopathy in the treatment of bruxism in a Brazilian school. Eur J Public Health, 30(Suppl_5). https://doi.org/10.1093/eurpub/ckaa166.349
Varghese, T.M. (2017) Reducing symptoms of anxiety with homeopathic medicines: small ‘n’ design. https://www.researchgate.net/publication/319643675
